دبیَن⁰ سامانهٔ عامل¹ محبوب من هست.

موج زدن روح آزادی نرم‌افزار رو توی دبین حس می‌کنم.

بخش عظیمی از همهٔ نرم‌افزارهای آزاد دنیا رو می‌شه توی مخزن²های دبین، آمادهٔ نصب پیدا کرد؛ الان حدود ۲۰۰۰۰ تا بسته³ در مخازن رسمی⁴ هست.

سامانهٔ مدیریت بسته‌هاش⁵، به نام APT (مخفف «ابزار بسته‌بندی پیش‌رفته»⁶)، بسیار تمیز و خوش‌دست هست.

اگر سامانه‌ای حقیقتاً پایدار⁷ بخوام، دبین stable رو نصب می‌کنم. اگر پایداری برام کم‌تر از به‌روز⁸ بودن نرم‌افزارها مهم باشه (مثلاً برای رایانهٔ منزل)، دبین unstable + experimental رو نصب می‌کنم. اگر روی سامانهٔ پایدارم آخرین نسخهٔ بسته‌های خاصی رو بخوام هم به سادگی می‌تونم بسته‌های deb رو جدا بگیرم و نصب کنم، یا با تنظیم ‎/etc/apt/preferences کار رو به دست استاد APT بسپارم (به man apt_preferences مراجعه کنید).

قبل از این که خبر انتشار KDE 4.2 توی پایگاه رسمی KDE اعلام بشه، بسته‌های KDE 4.2 توی مخزن دبین experimental بود و داشتم نصبش می‌کردم!

نرم‌افزارهای دوست‌داشتنی‌ای مثل VirtualBox رو که هم ویرایش آزاد دارند، و هم ویرایش غیرآزاد، و البته گاهی در پایگاه⁹ رسمیشون ایران عزیز رو تحریم کرده‌اند، از مخازن دبین به راحتی نصب می‌کنم بدون این که نگران تحریم و یا آلوده شدن رایانه‌ام به نسخهٔ غیرآزادشون باشم. همهٔ نرم‌افزارهای بخش¹⁰ main، آزاد هستند و به هیچ نرم‌افزار غیرآزادی وابستگی¹¹ ندارند.

بعضی نرم‌افزارهای غیرآزاد مثل افزونهٔ¹² Flash، که ناچار از استفاده‌شون هستم رو می‌تونم بدون به هم زدن یک‌پارچگی سامانه‌ام نصب کنم. بخش‌های contrib و non-free حاوی بعضی از نرم‌افزارهای غیرآزاد پراستفاده هستند.

یادم نره بگم که دبین برای تعداد زیادی معماری¹³ مختلف رایانه وجود داره. از x86 و AMD64 بگیر تا MIPS و ARM و PowerPC و SPARC و Alpha و … (برای فهرست کاملش http://www.debian.org/ports/‎ رو ببینید)

با دبین به هستهٔ لینوکس¹⁴ محدود نیستم؛ می‌شه دبین رو با هستهٔ¹⁵ FreeBSD¹⁶ یا NetBSD¹⁷ یا Hurd¹⁸ یا OpenSolaris¹⁹ یا حتی²⁰ Darwin/XNU (هستهٔ Mac OS X) استفاده کرد! شما رو نمی‌دونم، ولی این برای من خیلی مهم و هم‌چنین خیلی هیجان‌انگیزه! مثلاً به این فکر کنید که می‌تونید توی محیط آشنا و دوست‌داشتنی دبین، به کامل‌ترین پیاده‌سازی سامانهٔ پروندهٔ²¹ قدرت‌مند ZFS که توی OpenSolaris هست دست‌رسی داشته باشید.

راستی یادمون نره که اوبونتو²² بچهٔ دبین هست.

این‌جوری‌هاست که بهش می‌گم حضرت دبین!

0. Debian
1. Operating System
2. Repository
3. Package
4. Official
5. Package Management
6. Advanced Packaging Tool
7. Stable
8. Up-to-date
9. Site
10. Section
11. Dependency
12. Plugin
13. Architecture
14. Linux
15. Kernel
16. Debian GNU/kFreeBSD
17. Debian GNU/NetBSD
18. Debian GNU/Hurd
19. Nexenta
20. GNU-Darwin
21. File System
22. Ubuntu

با این افزونهٔ Firefox می‌شه در طرف مخدوم²، به هر صفحه‌ای کدهای JavaScript دل‌خواه رو اضافه کرد. علاوه بر کلی دست‌نوشتهٔ³ آماده که توی http://userscripts.org براش وجود داره، خودمون هم می‌تونیم به راحتی براش دست‌نوشته بنویسیم. حالا اگر قدرت JavaScript رو بیاری تو ذهنت می‌بینی که چه کارها می‌شه به کمک این میمون چرب (!) کرد.

برای شروع ماجراجویی، کمی از http://diveintogreasemonkey.org رو خوندم. نقطهٔ شروع بسیار خوبی بود.

یک دست‌نوشته به نام فارسنده یا Persianizer که به شیوهٔ بِکَن-بچسبون⁴ ساخته‌ام، همهٔ رقم‌های انگلیسی و «ي» و «ك»های عربی توی صفحهٔ بارگذاری شده رو به معادل فارسیشون تبدیل می‌کنه. بس که اون صفحه‌های فارسی پر از «ي» حالم رو بد می‌کنه! فقط موقع استفاده حواست باشه پایگاه‌هایی که قراره فارسنده روشون کار بکنه رو خوب انتخاب کنی؛ پیش‌فرض‌هاش خوب نیستند.

البته یکی از شرایط من (و خیلی‌های دیگر) برای استفاده از یک فن‌آوری، انحصاری نبودنش هست که خوش‌بختانه افزونه‌هایی سازگار با Greasemonkey برای مرورگرهای مهم دیگه (از جمله Konqueror) هم وجود داره.

نکتهٔ پایانی این که اگر کاربر Greasemonkey باشی، افزونهٔ Greasefire هم احتمالاً برات جالب هست.

این هم فهرست دست‌نوشته‌های محبوب من:
http://userscripts.org/users/73214/favorites

1. Web
2. Client Side
3. Script
4. Copy-Paste

اگر برنامه‌نویس C++‎ باشی، حتماً تا حالا مورد آزار و اذیت پیغام‌های خطای سرسام‌آور هم‌گردان⁰ در مورد STL قرار گرفته‌ای. مثلاً این:

testmm2.cpp:31: error: no matching function for call to ‘std::multimap<int*, int, std::less<int*>, std::allocator<std::pair<int* const, int> > >::insert(int)’
/usr/include/c++/4.3/bits/stl_multimap.h:407: note: candidates are: typename std::_Rb_tree<_Key, std::pair<const _Key, _Tp>, std::_Select1st<std::pair<const_Key, _Tp> >, _Compare, typename _Alloc::rebind<std::pair<const _Key, _Tp> >::other>::iterator std::multimap<_Key, _Tp, _Compare, _Alloc>::insert(const std::pair<const _Key, _Tp>&) [with _Key = int*, _Tp = int, _Compare = std::less<int*>, _Alloc = std::allocator<std::pair<int* const, int> >]
/usr/include/c++/4.3/bits/stl_multimap.h:431: note:                 typename std::_Rb_tree<_Key, std::pair<const _Key, _Tp>, std::_Select1st<std::pair<const _Key, _Tp> >, _Compare, typename _Alloc::rebind<std::pair<const _Key, _Tp> >::other>::iterator std::multimap<_Key, _Tp, _Compare, _Alloc>::insert(typename std::_Rb_tree<_Key, std::pair<const _Key, _Tp>, std::_Select1st<std::pair<const _Key, _Tp> >, _Compare, typename _Alloc::rebind<std::pair<const _Key, _Tp> >::other>::iterator, const std::pair<const _Key, _Tp>&) [with _Key = int*, _Tp = int, _Compare = std::less<int*>, _Alloc = std::allocator<std::pair<int* const, int> >]

‎
حالا این یکی بود. وقتی ده-پونزده تا از این‌ها یک‌جا رخ می‌ده، خیلی افتضاح می‌شه.

مدت‌ها با این مشکل کنار اومده بودم و دردش رو تحمل می‌کردم. اما اخیراً یک راه نجات یافتم: ابزاری به نام STLFilt. یک نرم‌افزار آزاد هست که خروجی هم‌گردان C++‎ رو می‌گیره و اون پیغام‌های وحشت‌ناک رو مهربون می‌کنه. مثلاً پیغام بالا رو تبدیل می‌کنه به این:

testmm2.cpp:31: error: No match for ‘multimap<int *, int>::insert(int)’
stl_multimap.h:407: candidates are: map<int *, int>::iter multimap<int *, int>
    ::insert(const pair<const int *, int> &)
stl_multimap.h:431: map<
        int *, int
    >::iter multimap<
        int *, int
    >::insert(map<int *, int>::iter, const pair<const int *, int> &)

آخش! حالا می‌شه خوندش!

برای استفاده از STLFilt اول باید بستهٔ مربوط به هم‌گردانت رو بگیری. مثلاً gstlfilt.zip برای G++‎. توش کلی پرونده هست که همه رو بی‌خیال می‌شی به جز gSTLFilt.pl که اصل کار رو انجام می‌ده. از stdin می‌خونه و توی stdout می‌نویسه. کاری که من کردم این بود¹:

sudo su
F=/usr/local/bin/stlfilt.pl
echo '#!/usr/bin/perl' >$F
cat gSTLFilt.pl >>$F
chmod +x $F

و برای استفاده:

make 2>&1 | stlfilt.pl

برای این که هر بار نخوام stderr دستور ساخت² (مثلاً make) رو به stdoutش redirect³ کنم، دست‌نوشتهٔ⁴ /usr/local/bin/stlfilt رو با این محتوا ساختم:

#!/bin/sh
"$@" 2>&1 | stlfilt.pl

و chmod +x هم یادم نره.
حالا این‌جوری استفاده می‌شه:

stlfilt make

با دست‌نوشته‌ها زندگی زیباتره!

ویرایش: امید آن می‌رود که با معرفی «مفهوم»⁵ها در C++0x (به زودی!) کل مشکل از بیخ حل بشه و دیگه نیازی به ابزار اضافی نباشه.

0. Compiler
1. مثل همیشه نقل به مضمون و آزمایش‌نشده
2. Build
3. معادل خوبی براش داری بگو
4. Script
5. Concept